DAC8 już obowiązuje: jakie dane o kryptowalutach rezydentów UE są zbierane w 2026 roku

Od 1 stycznia 2026 roku w Unii Europejskiej zaczęły obowiązywać przepisy DAC8 dotyczące przejrzystości podatkowej w zakresie raportowanych operacji na kryptoaktywach. W praktyce oznacza to istotną zmianę: dostawcy usług związanych z kryptoaktywami objęci tymi regulacjami muszą zbierać i weryfikować informacje o użytkownikach będących rezydentami podatkowymi UE oraz rejestrować określone kategorie ich transakcji kryptowalutowych na potrzeby corocznego raportowania podatkowego. Przepisy koncentrują się na rezydencji podatkowej, a nie na obywatelstwie, dlatego kluczowe pytanie nie brzmi, czy dana osoba jest „Europejczykiem” z punktu widzenia obywatelstwa, lecz czy podlega raportowaniu w jednym z państw członkowskich UE. Pierwszy okres raportowy obejmuje aktywność od 2026 roku, natomiast pierwsze raporty za ten rok zostaną złożone w 2027 roku. To rozróżnienie jest ważne, ponieważ 2026 rok jest przede wszystkim pierwszym rokiem systematycznego zbierania danych w ramach DAC8, a nie rokiem, w którym wszystkie transakcje z 2026 roku zostały już przekazane pomiędzy administracjami podatkowymi.

DAC8 w 2026 roku: co faktycznie się zmieniło

DAC8 jest ósmą dużą nowelizacją unijnej dyrektywy w sprawie współpracy administracyjnej w dziedzinie opodatkowania. Jej przepisy dotyczące kryptoaktywów zostały opracowane po to, aby ograniczyć lukę informacyjną, która istniała w sytuacji, gdy kryptoaktywa można było kupować, sprzedawać lub przesyłać transgranicznie bez równie ujednoliconego systemu raportowania podatkowego, jaki wcześniej obejmował wiele tradycyjnych rachunków finansowych. Od 2026 roku raportujący dostawcy usług w zakresie kryptoaktywów muszą identyfikować użytkowników podlegających raportowaniu, stosować procedury należytej staranności oraz przygotowywać coroczne informacje dotyczące określonych transakcji. Obejmuje to zarówno aktywność krajową, jak i transgraniczną. Użytkownik handlujący za pośrednictwem dostawcy działającego w tym samym państwie członkowskim również może podlegać DAC8; przepisy nie dotyczą wyłącznie osób korzystających z zagranicznej giełdy lub usługi.

Obowiązek raportowania obejmuje dostawców usług w zakresie kryptoaktywów posiadających zezwolenie zgodnie z unijnym rozporządzeniem w sprawie rynków kryptoaktywów, powszechnie znanym jako MiCA, a także niektórych operatorów kryptoaktywów świadczących usługi podlegające raportowaniu bez zezwolenia wydanego na podstawie MiCA. Przepisy mogą również obejmować operatorów spoza UE obsługujących użytkowników będących rezydentami UE, jeżeli spełnione są warunki określone w DAC8. Dzięki temu system nie zależy wyłącznie od lokalizacji siedziby firmy. Z perspektywy zwykłego użytkownika praktyczny aspekt jest prostszy: jeżeli przedsiębiorstwo profesjonalnie realizuje lub ułatwia transakcje kryptowalutowe podlegające raportowaniu na rzecz rezydentów podatkowych UE i mieści się w definicji DAC8, może być zobowiązane do zbierania informacji wymaganych przez dyrektywę, nawet jeśli samo nie ma siedziby w kraju użytkownika.

DAC8 posługuje się szerokim pojęciem raportowanych kryptoaktywów. Regulacje mają obejmować kryptoaktywa, które mogą być wykorzystywane do płatności lub celów inwestycyjnych, w tym wiele popularnych kryptowalut i stablecoinów. Niektóre tokeny niewymienialne również mogą wchodzić w zakres regulacji, jeżeli ich cechy pozwalają na wykorzystanie ich do płatności lub inwestycji. Klasyfikacja nie opiera się wyłącznie na nazwie przypisanej danemu tokenowi. Dostawcy muszą brać pod uwagę cechy i sposób wykorzystania danego aktywa, natomiast niektóre aktywa o ograniczonych funkcjach mogą pozostawać poza kategorią raportowaną. Oznacza to, że DAC8 nie należy interpretować jako regulacji automatycznie traktującej każdy token, cyfrowy przedmiot kolekcjonerski lub element oparty na blockchainie w identyczny sposób.

Kto jest uznawany za użytkownika kryptoaktywów podlegającego raportowaniu?

W przypadku osób fizycznych najważniejszym czynnikiem jest rezydencja podatkowa. Osoba może posiadać obywatelstwo jednego kraju, a jednocześnie być rezydentem podatkowym innego państwa, dlatego DAC8 opiera się na jurysdykcji lub jurysdykcjach, w których użytkownik jest rezydentem dla celów podatkowych. Dostawcy usług muszą więc posiadać wystarczające informacje, aby ustalić ten status. System obejmuje również użytkowników mieszkających w tym samym państwie członkowskim, w którym działa dostawca, dlatego lokalne transakcje nie są wyłączone tylko dlatego, że nie przekraczają granicy. W praktyce sprawia to, że prawidłowe informacje dotyczące rezydencji podatkowej są ważniejsze niż założenia oparte na paszporcie, numerze telefonu, rachunku bankowym czy aktualnym miejscu pobytu.

Dostawcy muszą uzyskać oświadczenie własne umożliwiające ustalenie rezydencji podatkowej użytkownika i ocenić wiarygodność tych danych w porównaniu z innymi informacjami zgromadzonymi już podczas procedur weryfikacji klienta. W przypadku nowych relacji nawiązanych po rozpoczęciu obowiązywania przepisów proces ten staje się częścią rejestracji użytkownika. W odniesieniu do osób fizycznych i podmiotów, których relacja z dostawcą istniała już 31 grudnia 2025 roku, DAC8 przewiduje czas do 1 stycznia 2027 roku na uzyskanie wymaganego oświadczenia. Jeżeli później zmienią się okoliczności powodujące, że wcześniejsza deklaracja stanie się niewiarygodna, dostawca musi uzyskać nową ważną deklarację albo stosowne wyjaśnienie poparte dokumentacją, zamiast nadal opierać się na danych, które mogą być nieprawidłowe.

Przepisy przewidują także konkretną konsekwencję w sytuacji, gdy użytkownik odmawia przekazania wymaganych informacji. Zgodnie z dyrektywą, po pierwszym wezwaniu i dwóch przypomnieniach oraz po upływie co najmniej 60 dni raportujący dostawca musi uniemożliwić użytkownikowi wykonywanie transakcji podlegających raportowaniu, jeżeli wymagane dane nadal nie zostały przekazane. W przypadku rachunków należących do podmiotów mogą być wymagane dodatkowe kontrole, ponieważ dostawca może być zobowiązany do zidentyfikowania osób sprawujących kontrolę i ustalenia, czy są one osobami podlegającymi raportowaniu. Oznacza to, że procedura należytej staranności DAC8 nie jest jedynie prośbą o podanie opcjonalnych danych profilowych; jest bezpośrednio powiązana z możliwością dalszego realizowania raportowanych operacji kryptowalutowych.

Jakie dane o transakcjach kryptowalutowych są zbierane?

Raportowanie w ramach DAC8 jest uporządkowane według poszczególnych rodzajów raportowanych kryptoaktywów używanych w danym okresie sprawozdawczym. W przypadku zakupu kryptowalut za pieniądz fiducjarny dostawcy raportują roczne dane zagregowane obejmujące między innymi łączną kwotę zapłaconą, liczbę nabytych jednostek oraz liczbę transakcji podlegających raportowaniu. W przypadku sprzedaży kryptowalut za pieniądz fiducjarny odpowiednie dane obejmują łączną otrzymaną kwotę, liczbę zbytych jednostek oraz liczbę transakcji. Raport wskazuje również rodzaj danego kryptoaktywa. Taka struktura jest istotna, ponieważ coroczne raportowanie DAC8 opiera się na zagregowanych kategoriach dla poszczególnych aktywów, a nie wyłącznie na saldzie portfela na koniec roku.

Do zakresu przepisów należą również transakcje krypto-krypto. Gdy jedno raportowane kryptoaktywo jest nabywane w zamian za inne, dostawca rejestruje łączną wartość rynkową, całkowitą liczbę jednostek oraz liczbę transakcji. Analogiczne informacje są raportowane w przypadku zbywania aktywów w zamian za inne raportowane kryptoaktywa. Oznacza to, że wymiana jednego tokena na drugi nie może być traktowana jako niewidoczna dla DAC8 tylko dlatego, że w transakcji nie wykorzystano euro, funtów ani innej waluty fiducjarnej. System raportowania ma zapewnić administracjom podatkowym wystarczające informacje do identyfikacji aktywności, która może mieć znaczenie w świetle krajowych przepisów podatkowych, natomiast rzeczywiste opodatkowanie wymiany krypto-krypto nadal zależy od regulacji obowiązujących w danym państwie członkowskim.

Przelewy stanowią kolejną ważną część zbieranego zestawu danych. Dostawcy raportują zagregowane informacje o transferach kierowanych do użytkownika podlegającego raportowaniu oraz o transferach dokonywanych przez takiego użytkownika, jeżeli operacje te nie zostały wcześniej sklasyfikowane jako zakup, sprzedaż lub wymiana krypto-krypto. DAC8 przewiduje również odrębną kategorię dla transferów na adresy rozproszonego rejestru, których dostawca nie identyfikuje jako powiązane z innym dostawcą usług w zakresie aktywów wirtualnych lub instytucją finansową. Dodatkowo raportowaniu podlegają określone detaliczne transakcje płatnicze, gdy kryptowaluta jest przekazywana za towary lub usługi o wartości przekraczającej równowartość 50 000 USD. Dzięki takim kategoriom roczny raport może rozróżniać handel, transfery oraz niektóre płatności o wysokiej wartości zamiast sprowadzać całą aktywność do jednej łącznej sumy.

Jakie dane osobowe są dołączane do raportu?

W przypadku osoby fizycznej podlegającej raportowaniu podstawowe informacje identyfikacyjne obejmują imię i nazwisko, adres, państwo lub państwa członkowskie rezydencji podatkowej, numer identyfikacji podatkowej oraz datę urodzenia. Informacja o miejscu urodzenia również może znaleźć się w raporcie, choć dyrektywa przewiduje, że nie musi być przekazywana, jeśli dostawca nie ma obowiązku jej pozyskiwania i raportowania na podstawie prawa krajowego. Jeżeli do potwierdzenia tożsamości i rezydencji podatkowej wykorzystywana jest zatwierdzona usługa identyfikacyjna, sposób raportowania może opierać się na danych powiązanych z tą usługą zamiast każdorazowego powtarzania całego standardowego zestawu informacji. Celem jest zapewnienie organom podatkowym wiarygodnych identyfikatorów, które można powiązać z istniejącymi rejestrami podatników.

W przypadku użytkowników będących podmiotami zakres danych może być szerszy, ponieważ przepisy mogą obejmować nie tylko samą spółkę lub organizację. Dostawca może być zobowiązany do raportowania nazwy podmiotu, adresu, rezydencji podatkowej i numeru identyfikacji podatkowej, a także informacji o osobach sprawujących kontrolę, które są osobami podlegającymi raportowaniu. W odniesieniu do tych osób odpowiednie dane mogą obejmować imię i nazwisko, adres, rezydencję podatkową, numer identyfikacji podatkowej, datę i miejsce urodzenia, jeśli jest to wymagane, oraz rolę, w ramach której dana osoba sprawuje kontrolę. Przepisy te mają ograniczyć możliwość ukrywania aktywności raportowanej osoby fizycznej wyłącznie poprzez prowadzenie operacji kryptowalutowych za pośrednictwem kontrolowanego przez nią podmiotu.

Coroczne informacje identyfikują również samego dostawcę usług. DAC8 wymaga przekazywania danych takich jak nazwa dostawcy, jego adres oraz numer identyfikacji podatkowej, wraz z innymi identyfikatorami, jeżeli są dostępne lub mają zastosowanie. Powiązanie użytkownika, dostawcy i rocznych zagregowanych danych transakcyjnych tworzy dla administracji podatkowej znacznie bardziej użyteczny zapis niż sama transakcja blockchain analizowana bez dodatkowego kontekstu. Jednocześnie użytkownicy powinni odróżniać dane, które firma przechowuje na własne potrzeby, od informacji, które DAC8 bezpośrednio nakazuje uwzględniać w corocznym raporcie. Dostawca może zachowywać bardziej szczegółową historię transakcji ze względów operacyjnych, prawnych lub związanych z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy niż zakres zagregowanych danych, które ostatecznie trafiają do raportu DAC8.

Kiedy organy podatkowe otrzymają dane za 2026 rok?

Pierwszy okres raportowy dotyczący kryptoaktywów w ramach DAC8 rozpoczyna się 1 stycznia 2026 roku, natomiast samo raportowanie odbywa się po zakończeniu tego okresu. Komisja Europejska wskazuje, że informacje za pierwszy rok podatkowy objęty dyrektywą mają zostać przekazane w ciągu dziewięciu miesięcy po jego zakończeniu, co oznacza, że pierwsze raporty dotyczące 2026 roku przypadają na okres od 1 stycznia do 30 września 2027 roku. Krajowe przepisy wdrażające określają praktyczny sposób składania raportów przez dostawców, jednak harmonogram unijny jednoznacznie pokazuje, że aktywność jest rejestrowana w trakcie 2026 roku, a raportowana dopiero później. Użytkownik nie powinien więc utożsamiać rozpoczęcia zbierania danych z momentem, w którym pełny roczny zestaw informacji trafia już do właściwych organów podatkowych.

Po przekazaniu informacji właściwemu organowi DAC8 przewiduje automatyczną wymianę danych między administracjami podatkowymi państw UE, aby informacje mogły trafić do państwa członkowskiego, w którym użytkownik podlegający raportowaniu jest rezydentem podatkowym. Ma to szczególne znaczenie dla osób korzystających z usług dostawcy działającego w innym kraju UE albo z usług operatora spoza Unii objętego przepisami. System ma ograniczać lukę informacyjną wynikającą z transgranicznego charakteru usług kryptowalutowych. Nie wymaga on od administracji podatkowej kraju rezydencji polegania wyłącznie na dobrowolnych deklaracjach podatnika, jeżeli objęty regulacjami dostawca dysponuje już informacjami podlegającymi raportowaniu. Dyrektywa zawiera również zasady dotyczące poufności i ochrony danych oraz ogranicza dostęp do określonych danych identyfikacyjnych na poziomie instytucji unijnych.

DAC8 nie ustanawia jednolitej unijnej stawki podatku od zysków z kryptowalut ani nie przesądza, że każda raportowana transakcja automatycznie podlega opodatkowaniu. Jej zadaniem jest zwiększenie przejrzystości podatkowej i poprawa współpracy administracyjnej. Państwa członkowskie nadal stosują własne przepisy podatkowe dotyczące między innymi zysków kapitałowych, dochodów z handlu, nagród za staking, działalności gospodarczej, rozliczania strat i wyceny aktywów. Dwóch użytkowników z podobną historią transakcji może więc podlegać odmiennym skutkom podatkowym, jeżeli są rezydentami różnych państw. To, co zmienia DAC8, to zakres ujednoliconych informacji dostępnych dla administracji podatkowej, co ułatwia porównywanie deklaracji podatnika z aktywnością raportowaną przez dostawcę usług w zakresie kryptoaktywów.

Co użytkownicy kryptowalut w UE powinni zrobić w praktyce?

Pierwszym praktycznym krokiem jest sprawdzenie, czy deklaracja rezydencji podatkowej, numer identyfikacji podatkowej oraz dane osobowe przechowywane przez każdego dostawcę usług kryptowalutowych są aktualne i prawidłowe. Użytkownicy, którzy przeprowadzili się do innego kraju, otrzymali nowy numer podatkowy albo stali się rezydentami podatkowymi więcej niż jednej jurysdykcji, powinni zwrócić szczególną uwagę na nieaktualne informacje w swoich rachunkach. Rozsądne jest również prowadzenie pełnej własnej dokumentacji zakupów, sprzedaży, wymian, opłat i transferów zamiast polegania wyłącznie na rocznych danych DAC8. Obliczenia podatkowe często wymagają informacji o cenie nabycia, dacie transakcji i innych szczegółach wykraczających poza zagregowane dane przekazywane w ramach DAC8, szczególnie gdy aktywa były przesyłane między kilkoma usługami lub prywatnymi portfelami.

Użytkownicy nie powinni również zakładać, że transfer do portfela samodzielnie zarządzanego automatycznie znika z obrazu raportowania. DAC8 wyraźnie przewiduje obowiązek raportowania zagregowanych danych dotyczących niektórych transferów na adresy rozproszonego rejestru, które nie są znane dostawcy jako należące do innego dostawcy usług w zakresie aktywów wirtualnych lub instytucji finansowej. Nie oznacza to, że DAC8 automatycznie zmienia każdy prywatny portfel w podmiot raportujący, ani że roczne sprawozdanie staje się publiczną listą wszystkich adresów portfeli. Oznacza jednak, że objęty regulacjami dostawca może raportować wartość i wolumen określonych transferów wychodzących, dlatego przeniesienie aktywów poza scentralizowaną usługę nadal może stanowić część informacji wykorzystywanych przy kontroli zgodności podatkowej.

Wreszcie, od 2026 roku jakość prowadzonej dokumentacji będzie miała większe znaczenie. Raportujący dostawcy muszą przechowywać dokumentację uzasadniającą ich procedury należytej staranności i raportowanie DAC8 przez okres określony w granicach przewidzianych przez dyrektywę, natomiast podatnicy nadal odpowiadają za wypełnienie własnych obowiązków wynikających z prawa krajowego. Rozbieżność między deklaracją podatkową a aktywnością zgłoszoną przez dostawcę nie oznacza automatycznie, że podatek nie został zapłacony, ponieważ transfery, koszt nabycia i lokalne zwolnienia mogą wpływać na końcowe rozliczenie. Taka rozbieżność może jednak prowadzić do dodatkowych pytań, na które znacznie łatwiej odpowiedzieć, gdy użytkownik posiada uporządkowaną historię transakcji. DAC8 sprawia więc, że dokładna dokumentacja, prawidłowe dane dotyczące rezydencji podatkowej i spójne rozliczenia stają się jeszcze ważniejsze dla osób korzystających z raportowanych usług kryptowalutowych w UE.